اللّه وكتابه العزيز » - « 1 » مبرّا نمايد . آن چنان كه گوئى سراسر آثار ابن عربى بر پايهء ظواهر وهمسان با باورهاى شر عمداران استوار شده واين گونه تأويلات - كه شيخ أكبر در درك وپرداختن آن بحقيقت « شيخ أكبر » است - در آثار أو جائى ندارد ! . 3 - نظر محقّق عرب تبار آقاى دكتر إبراهيم بسيوني كه در پيشنوشتى كه بر ارائه خود از تفسير صوفيانهء « لطائف الإشارات » نوشتهء خواجة امام أبو القاسم قشيرى آورده است بسختى بر آراء كاشاني تاخته و - همسو با شيخ محمّد عبده - خواسته است تا مفاهيم اين تأويل‌نامه را برخاسته از ديدگاه مكتب وحدت وجود - كه از منظر أو مكتبى است فلسفي وبدور از روش عرفانى صوفيان - قلمداد كند تا مبادا دامن تصوّف اسلامى به زنگار چنين مفاهيمى آلوده گردد ! . « 2 » آنچه اين أستاذ تلاشگر معاصر در نقد كلام كاشاني - كه حجمى كمتر از يك صفحه را در بر دارد - آورده است بشدّت يادآور چهره وموضعگيرىهاى تند پيشينيانى همچون علاء الدّولهء سمنانى است ، چه همان گونه كه بروايت خود سمنانى ، « 3 » أو در مقام پىنويسى بر فتوحات ، از خواندن تسبيح « سبحان الّذى اظهر الأشياء وهو عينه » بسختى بر آشفته وشيخ أكبر را با تمثيلاتى عوامانه « 4 » به تأديب گرفته است ، مصحّح محترم لطائف الإشارات نيز با همين ديد مىنگارد : « وليس هذا التصوّر بمستغرب على من يقول إنّ عجل بني إسرائيل أحد المظاهر الّتى اتخذها اللّه وحلّ فيها ! ! » « 5 » . طرفه آنكه ايشان نيز بسان سمنانى تئورى وحدت شهود - ونه وحدت وجود - را يگانه شالودهء تصوّف قلمداد مىكند وآن تئورى ديگر را به فرو غلطيدن در بستر تداخل وامتزاج ميان عبد ورب وحلول واتّحاد متّهم مىكند . از اين رو براي نمودن « مجانبة هذا التّفسير للحق » به يكى از سطور اين كتاب اشاره كرده ومىنگارد : « وفي سورة المزمّل عند قوله - تعالى - : وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا يقول : واذكر اسم ربّك الّذى هو أنت ! ! » « 6 » . آن گونه كه

--> ( 1 ) . بنگريد : همان . ( 2 ) . بنگريد : لطائف الإشارات ، ج 1 مقدّمهء مصحح ص 5 . ( 3 ) . بنگريد : نفحات الأنس ص 488 . ( 4 ) . « . . . أيّها الشّيخ ! لو سمعت من أحد أنّه يقول فضلة الشيخ عين وجود الشيخ لا تسامحه اليه . . . » بنگريد : همان . ( 5 ) . بنگريد : لطائف الإشارات ، ج 1 مقدّمهء مصحّح ص 5 . ( 6 ) . بنگريد : همان .